Pacjent posiadający prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych ma także prawo do refundowanych leków, środków specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych wydawanych na podstawie recepty.

Receptę na leki refundowane może wystawić lekarz, lekarz dentysta, felczer,  pielęgniarka, położna, którym został przydzielony przez NFZ zakres numerów recept.

Refundacji podlegają leki, środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego i wyroby medyczne, określone w Obwieszczeniach publikowanych przez Ministra Zdrowia na podstawie art. 37 ustawy o refundacji. Leki refundowane ujęte w Obwieszczeniu mają wyznaczone odpowiednie stopnie odpłatności:

•    leki wydawane bezpłatne - do limitu finansowania,
•    leki wydawane za odpłatnością ryczałtową- do limitu finansowania
•    leki wydawane za odpłatnością 30% ich limitu finansowania,
•    leki wydawane za odpłatnością 50% ich limitu finansowania.

Jeżeli cena detaliczna leku jest wyższa niż limit finansowania (cena leku, do której obowiązuje określona w wykazie odpłatność), pacjent poniesie koszt powiększony o różnicę pomiędzy detaliczną ceną leku a limitem finansowania.

Recepty

Leki refundowane nabywane są w aptece, która posiada zawartą umowę z NFZ na realizację recept.

Żeby pacjent mógł w aptece otrzymać refundowany lek, wyrób medyczny lub środek spożywczy specjalnego przeznaczenia żywieniowego, recepta, na której został on przepisany, powinna spełniać wymogi prawa określone w przepisach (w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 8 marca 2012 r. w sprawie recept lekarskich Dz.U.2016.62 -j.t. oraz ustawie z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne Dz.U.2008.45.271 j.t. z późn. zm.)

Na recepcie opatrzonej unikalnym numerem nadawanym przez oddział NFZ muszą znajdować się odpowiednie informacje dotyczące świadczeniodawcy, osoby przepisującej leki, dane pacjenta oraz dane dotyczące przepisywanych leków. Poza imieniem i nazwiskiem pacjenta, jego danymi adresowymi i numerem odpowiedniego oddziału NFZ, na recepcie musi być podany numer PESEL, a w przypadku osób poniżej 18 r.ż - także wiek.

Jeżeli pacjentowi przysługują uprawnienia dodatkowe, na recepcie powinien zostać umieszczony właściwy kod . Jeżeli pacjentowi takie uprawnienia nie przysługują – w miejscu przeznaczonym na ich wpisanie powinien zostać umieszczony znak X.

W przypadku dziecka, które nie posiada numeru PESEL, bądź nie można takiego numeru ustalić na recepcie podaje się PESEL opiekuna dziecka z odpowiednią adnotacją i podpisem osoby wypisującej receptę.

Recepta musi także posiadać datę wystawienia, datę realizacji (jeżeli jej nie określono – znak X) oraz zostać opatrzona odręcznym podpisem i pieczątką osoby wystawiającej receptę. Odręcznym podpisem i odciskiem pieczątki osoby wypisującej powinna być opatrzona także każda zmiana treści recepty.

Osoba wypisująca lek refundowany umieszcza na recepcie po adnotacji Rp:

  • nazwę własną lub międzynarodową leku,
  • postać w jakiej ma zostać wydany,
  • dawkę (jeżeli występuje w więcej niż jednej dawce),
  • ilość leku,
  • sposób dawkowania.

Błędnie lub niekompletnie wypisana recepta skutkuje odesłaniem pacjenta do lekarza wystawiającego receptę.

Jeżeli na recepcie nie wpisano (wpisano je w sposób nieczytelny lub nieprawidłowy):

  • Kodu uprawnień dodatkowych pacjenta – farmaceuta określa go na podstawie okazanego dokumentu
  • Postaci leku – osoba wydająca może ją określić na podstawie posiadanej wiedzy;
  • Dawki leku – pacjentowi zostanie wydana najmniejsza dawka dopuszczona do obrotu;
  • Sposobu dawkowania – farmaceuta wydaje maksymalnie dwa najmniejsze opakowania leku określone w wykazie refundowanych leków, a w przypadku leków niepodlegających refundacji dwa najmniejsze opakowania dopuszczone do obrotu;
  • Ilości leku – pacjent może otrzymać jedno najmniejsze opakowanie określone w wykazie refundowanych leków, a w przypadku leków niepodlegających refundacji jedno najmniejsze opakowanie dopuszczone do obrotu;
  • Daty realizacji "od dnia"– przyjmuje się, że wpisano znak X;
  • Odpłatności – jeżeli lek występuje w jednej odpłatności, aptekarz wydający lek wydaje go stosując właściwą odpłatność, a jeżeli lek występuje w kilku odpłatnościach – za najwyższą określoną w wykazie leków refundowanych;
  • Wieku, w przypadku pacjenta do 18 r. ż., a nie można go ustalić na podstawie nr PESEL- farmaceuta ustala go na podstawie okazanego dokumentu

Farmaceuta wydający leki, środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyroby medyczne objęte refundacją ma obowiązek poinformować pacjenta o możliwości nabycia leku objętego refundacją, innego niż lek przepisany na recepcie, o tej samej nazwie międzynarodowej, dawce, postaci farmaceutycznej, która nie powoduje powstania różnic terapeutycznych, i o tym samym wskazaniu terapeutycznym, którego cena detaliczna nie przekracza limitu finansowania ze środków publicznych oraz ceny detalicznej leku przepisanego na recepcie. Apteka ma obowiązek zapewnić dostępność tego leku. Nie dotyczy to sytuacji, kiedy lekarz dokonał na recepcie adnotacji: "nie zamieniać".

Termin realizacji recept

  • Nie może przekroczyć 30 dni od daty jej wystawienia albo naniesionej na recepcie daty realizacji „od dnia” dla pozostałych recept.
  • 7 dni od daty jej wystawienia albo naniesionej na recepcie daty realizacji „od dnia” dla recepty na antybiotyk w postaci preparatów do stosowania wewnętrznego i parenteralnego.
  • 30 dni od daty wystawienia recepty, na której przepisano preparaty zawierające środki odurzające (gr I-N) oraz substancje psychotropowe (gr II-P)
  • 120 dni od daty jej wystawienia na:
    - produkty lecznicze sprowadzane z zagranicy dla pacjenta w ramach „importu docelowego”
    - produkty immunologiczne wytwarzane indywidualnie dla pacjenta

Kategorie dodatkowych uprawnień przysługujących pacjentom uprzywilejowanym

  • IB (Inwalida Wojenny) – inwalidom wojennym oraz osobom represjonowanym, ich współmałżonkom pozostającym na ich wyłącznym utrzymaniu, wdowom i wdowcom po poległych żołnierzach i zmarłych inwalidach wojennych oraz osobach represjonowanych, uprawnionym do renty rodzinnej, cywilnym niewidomym ofiarom działań wojennych, żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych
    przysługuje bezpłatne zaopatrzenie w leki o kategorii dostępności "Rp" lub "Rpz" oraz środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego objęte decyzją o refundacji, dopuszczone do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej za wyjątkiem leków recepturowych, które wydawane są na podobnych zasadach jak dla ubezpieczonych.
  • IW (Inwalida Wojskowy) – pacjent posiadający uprawnienia określone w art. 45 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, któremu
    przysługuje bezpłatne, do wysokości limitu finansowania ze środków publicznych zaopatrzenie w leki określone w obwieszczeniu refundacyjnym w zakresie kategorii- lek dostępny w aptece na receptę w całym zakresie zarejestrowanych wskazań i przeznaczeń.
  • ZK Zasłużony Honorowy Dawca Krwi lub Zasłużony Dawca Przeszczepu pacjent, któremu przysługują bezpłatne, do wysokości limitu finansowania ze środków publicznych zaopatrzenie w leki określone w obwieszczeniu refundacyjnym w zakresie kategorii - lek dostępny w aptece na receptę w całym zakresie zarejestrowanych wskazań i przeznaczeń oraz preparaty z wykazu leków, które pacjent posiadający uprawnienie ZK może stosować w związku z oddaniem krwi lub w związku z oddaniem szpiku lub innych regenerujących się komórek i tkanek albo narządów.
  • PO – pacjent posiadający uprawnienia określone w art. 44 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
  • AZ – uprawnieni pracownicy i byli pracownicy zakładów produkujących wyroby zawierające azbest otrzymują bezpłatnie leki związane z chorobami wywołanymi pracą przy azbeście wyszczególnione w osobnym wykazie.
  • WP - pacjent, o którym mowa w art. 133, art. 134, art. 135 ust. 1, art. 161, art. 164 ust. 1, art. 170 ust. 1 i art. 206 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2015 r. poz. 827, z późn. zm.3)), oraz żołnierz zawodowy, o którym mowa w art. 24 ust. 7 pkt 2 i art. 67 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1414, z późn. zm).
  • BW- pacjent posiadający uprawnienia określone w art. 2 ust. 1 pkt 2 i art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
  • CN – nieubezpieczone kobiety w okresie ciąży, porodu lub połogu mają prawo do świadczeń na zasadach i w zakresie określonym dla ubezpieczonych
  • DN – nieubezpieczeni do ukończenia 18. roku życia mają prawo do świadczeń na zasadach i w zakresie określonym dla ubezpieczonych
  • IN – osoby nieubezpieczone, mające prawo do bezpłatnych świadczeń zdrowotnych w zakresie określonym odrębnymi przepisami.

Osoby posiadające dodatkowe uprawnienia do zaopatrzenia w leki zobowiązane są do przedstawienia lekarzowi wypisującemu receptę dokumentu potwierdzającego uprawnienia.

Warto wiedzieć

  • Na jednej recepcie może zostać przepisanych do 5 różnych leków gotowych, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych albo jeden lek recepturowy.
  • Na jednej recepcie można przepisać podwójną ilość leku recepturowego, a w przypadku recept na maści, kremy, mazidła, pasty albo żele do stosowania na skórę, można przepisać dziesięciokrotną ilość leku recepturowego.
  • Osoba przepisująca leki może wystawić do 12 recept na następujące po sobie okresy stosowania nieprzekraczające łącznie 360 dni stosowania, z zastrzeżeniem, że na jednej recepcie nie można przepisać leku na więcej niż 120 dni stosowania.

Finansowanie leków niedopuszczonych do obrotu w Polsce

Import docelowy polega na sprowadzaniu z zagranicy leków, które nie są dopuszczone do obrotu w Polsce, a są niezbędne dla ratowania życia lub zdrowia pacjenta. Dany produkt leczniczy jest sprowadzany z kraju, w którym jest on dopuszczony do obrotu. W Polsce nie może być dopuszczony do obrotu jego odpowiednik, czyli lek zawierający tę samą substancję czynną, postać i dawkę (moc).

Do Polski nie można sprowadzać leków, dla których wydano decyzje o odmowie wydania pozwolenia na dopuszczenie do obrotu, odmowie przedłużenia pozwolenia bądź decyzję o cofnięciu pozwolenia.

Zgodnie z art.39 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych pacjent otrzyma ww. lek z apteki, po wniesieniu opłaty ryczałtowej pod warunkiem wydania zgody na refundację przez Ministra Zdrowia.

Kontynuacja leczenia

Według obowiązujących przepisów pacjent może kontynuować leczenie farmakologiczne (opierające się na przepisywaniu leków) u swojego lekarza rodzinnego. Każdy lekarz może wystawić receptę na lek zgodnie z rozpoznaną u pacjenta w czasie badania przedmiotowego jednostką chorobową lub na podstawie dostępnej dokumentacji medycznej pacjenta, również na podstawie informacji od lekarza specjalisty.


Realizując zlecenia lekarskie w procesie diagnostyki, leczenia i rehabilitacji, pielęgniarki i położne spełniające wymagane kryteria i które ukończyły kurs specjalistyczny w tym zakresie mają prawo wystawiać recepty na leki, z wyłączeniem leków zawierających substancje bardzo silnie działające, środki odurzające i substancje psychotropowe, oraz środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego niezbędne do kontynuacji leczenia.

Leki w trakcie leczenia szpitalnego

Pacjentowi przebywającemu i leczonemu w szpitalu należą się w ramach tego leczenia wszystkie niezbędne świadczenia – także leki, których zażywanie wynika z przyczyn hospitalizacji.
Przy wypisie ze szpitala lekarz powinien wystawić pacjentowi receptę na leki i zlecenia na środki pomocnicze lub wyroby medyczne będące środkami ortopedycznymi zlecone w karcie informacyjnej.

Niedopuszczalne jest wypisywanie recept i zmuszanie pacjentów do wykupienia leków koniecznych do prowadzenia leczenia w szpitalu.

Leki w zakładzie opiekuńczo-leczniczym

Rozporządzenie MZ z dnia 22 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowe, zobowiązuje zakłady opiekuńczo-lecznicze do zapewnienia rozmaitych świadczeń w tym - "leczenia farmakologicznego", czyli wszystkich leków,  jakie pacjent musi przyjmować ( bez  względu na to czy są to leki zlecone po wypisie ze szpitala, czy te które pacjent przyjmuje z powodu chorób przewlekłych, na które pacjent cierpi. Zatem ZOL zapewnia pacjentowi niezbędne leki przepisane przez lekarzy.

Informacje powiązane: