Uwagi ogólne
Program profilaktyki raka szyjki macicy
Program profilaktyki raka piersi
Program badań prenatalnych
Program badań przesiewowych w kierunku wczesnego wykrywania jaskry
Program profilaktyki chorób układu krążenia
Program profilaktyki chorób odtytoniowych
Program profilaktyki gruźlicy

W województwie łódzkim, w ramach ubezpieczenia zdrowotnego, ubezpieczeni mogą korzystać z następujących profilaktycznych programów zdrowotnych:

1. programu profilaktyki raka szyjki macicy – etap podstawowy (przesiewowe badanie cytologiczne) oraz etap pogłębionej diagnostyki,
2. programu profilaktyki raka piersi - etap podstawowy i etap pogłębionej diagnostyki,
3. programu badań prenatalnych, 
4. programu badań przesiewowych w kierunku wczesnego wykrywania jaskry, 
5. programu profilaktyki chorób układu krążenia, 
6. programu profilaktyki chorób odtytoniowych, 
7. programu profilaktyki gruźlicy.  

Udział w tych programach jest bezpłatny, bez skierowania (z wyjątkiem programu badań prenatalnych – konieczność wystawienia skierowania przez lekarza prowadzącego ciążę) w placówkach medycznych, które podpisały umowę z ŁOW NFZ na realizację programu.
Chętni do skorzystania z badań profilaktycznych mogą zgłaszać się osobiście lub umawiać telefonicznie z wybraną placówką, celem ustalenia dogodnego terminu wizyty.
Programy profilaktyczne skierowane są do osób z grup wiekowych najbardziej zagrożonych wybranymi chorobami.

Celem Programu jest zmniejszenie wskaźnika umieralności kobiet na raka szyjki macicy do poziomu osiągniętego w przodujących w tym zakresie krajach Unii Europejskiej oraz podniesienie poziomu wiedzy kobiet na temat profilaktyki raka szyjki macicy i wprowadzenie na terenie całego kraju jednolitego modelu postępowania diagnostycznego.
Rak szyjki macicy jest szóstym, co do częstości występowania nowotworem u kobiet w Polsce – stanowi 10,7 % nowotworów u kobiet. Rocznie ok. 1700 z nich umiera z tego powodu. Skryning cytologiczny, ze względu na niski koszt i wysoką skuteczność jest najpopularniejszą metodą badań przesiewowych. Niezbędnym warunkiem efektywności skryningu cytologicznego jest jego masowość, szacuje się bowiem, że przy objęciu badaniami przesiewowymi 75 % populacji można uzyskać 25 % spadek umieralności.  
Dla osiągnięcia zamierzonych celów optymalny jest system imiennego wysyłania zaproszeń na badania cytologiczne. ŁOW NFZ z niepokojem stwierdza niską zgłaszalność kobiet na badania cytologiczne po otrzymaniu zaproszenia. Zaledwie 8 % (!) z nich zdecydowało się w 2009 r. na badanie cytologiczne. Pomimo to grupa kobiet zgłaszających się na badania po otrzymaniu zaproszenia jest najliczniejszą spośród innych grup kobiet, które powzięły informację o możliwości wykonania cytologii.

W wyniku przeprowadzenia badania cytologicznego można wykryć zmiany przedrakowe i raka we wczesnym stadium choroby poddające się leczeniu. Badania naukowe dowodzą, iż 1,5 % - 2 % rozmazów cytologicznych prezentuje nieprawidłowości wymagające dalszych procedur diagnostycznych.

Pobranie materiału cytologicznego może nastąpić w każdej poradni ginekologicznej mającej podpisaną umowę z NFZ na porady położniczo - ginekologiczne. Pobranie może stanowić jedyny cel wizyty w poradni i być wykonane przez lekarza, jak również przez położną posiadającą odpowiedni certyfikat umiejętności w zakresie pobierania wymazów cytologicznych nadany przez Centralny Ośrodek Koordynujący Program Wczesnego Wykrywania Raka Szyjki Macicy.

W przypadku prawidłowego wyniku lekarz ginekolog zaleca ponowne badanie profilaktyczne po upływie 3 lat lub – w uzasadnionych przypadkach (w szczególności kobiety zakażonym wirusem HIV, przyjmujące leki immunosupresyjne i zakażone HPV – typem wysokiego ryzyka) – po upływie 12 miesięcy.

W przypadku stwierdzenia zmian o charakterze dysplastycznym, w celu weryfikacji wstępnego rozpoznania, lekarz ginekolog kieruje uczestniczkę do etapu pogłębionej diagnostyki, gdzie wykonywane jest badanie kolposkopowe lub badanie kolposkopowe z pobraniem wycinka do badania histopatologicznego. Po ustaleniu ostatecznego rozpoznania uczestniczka programu zostaje skierowana na leczenie, bądź otrzymuje informację na temat terminu wykonania kolejnego badania cytologicznego – za 3 lata lub w uzasadnionych przypadkach po upływie 1 roku.

Program profilaktyczny skierowany jest do kobiet w wieku od 25 do 59 lat, które w ciągu ostatnich trzech lat nie miały wykonywanego przesiewowego badania cytologicznego.
Kobiety, u których rozpoznano raka szyjki macicy lub inne schorzenia wymagające leczenia specjalistycznego kierowane są (poza programem) do leczenia specjalistycznego w warunkach ambulatoryjnych/szpitalnych lub na dalszą diagnostykę do placówek posiadających umowę z NFZ.

Pacjentki leczone z powodu nowotworu złośliwego szyjki macicy po zakończeniu kontroli onkologicznej (decyzję podejmuje lekarz prowadzący leczenie onkologiczne) ponownie mogą zostać objęte skryningiem cytologicznym. 

Celem Programu jest obniżenie wskaźnika umieralności z powodu raka piersi do poziomu krajów Unii Europejskiej, podniesienie poziomu wiedzy na temat profilaktyki raka sutka oraz wprowadzenie na terenie całego kraju ujednoliconych zasad postępowania diagnostycznego.

Rak piersi jest najczęściej występującym nowotworem złośliwym u kobiet. Stanowi około 20 % wszystkich zachorowań na nowotwory złośliwe u Polek, ryzyko zachorowania wzrasta po 50 r. ż. Spośród wielu czynników rakotwórczych coraz częściej w ryzyku zachorowania na raka piersi wskazuje się na uwarunkowania genetyczne. W Polsce około 10 % przypadków raka piersi występuje u kobiet, u których stwierdza się mutacje w obrębie genów, najczęściej w BRCA 1.

Program skierowany jest do kobiet w wieku od 50 do 69 lat, które w ciągu ostatnich 24 miesięcy nie wykonywały mammografii w ramach Profilaktyki zdrowotnej lub otrzymały w ramach realizacji programu profilaktyki raka piersi w roku ubiegłym, pisemne wskazania do wykonania ponownego badania mammograficznego po upływie 12 miesięcy. Programem nie mogą być objęte kobiety, u których wcześniej w piersi zdiagnozowano zmiany nowotworowe
o charakterze złośliwym.

Wskazane jest, aby uczestniczka programu przyniosła zdjęcia mammograficzne z poprzednich rund skryningu w celu ich porównania z aktualnym wynikiem badania.

Z przeprowadzonych w ŁOW NFZ analiz dotyczących ponownej zgłaszalności na badania mammograficzne po upływie 2 lat wynika, że tylko 31 % kobiet badanych w 2007 r. ponownie zgłosiło się do badania profilaktycznego w 2009 r. Natomiast badania kliniczne wykazały, że w grupie kobiet w wieku 50 – 69 lat,  które miały wykonywane badania mammograficzne co rok lub co 2 lata, nastąpiło zmniejszenie umieralności o 25 – 30 % !, a więc warto badać się systematycznie i nie pozwolić na rozrost zmian. Najważniejszym czynnikiem w istotny sposób wpływającym na wyniki leczenia, na całkowite wyleczenie, jest wykrycie nowotworu w jak najwcześniejszym stadium rozwoju.

Dla osiągnięcia zamierzonych celów optymalny jest system imiennego wysyłania zaproszeń na badania mammograficzne. Zarówno w ŁOW NFZ, jak i w innych Oddziałach Wojewódzkich NFZ, niestety notuje się niską zgłaszalność kobiet na badania po otrzymaniu zaproszenia. Zaledwie 18 % (!) z nich zdecydowało się w 2009 r. na badanie mammograficzne. Pomimo to grupa ta jest najliczniejszą spośród innych grup kobiet, które powzięły informację o możliwości wykonania mammografii. Należy pamiętać, że każda kobieta spełniająca kryteria, niezależnie od tego, czy otrzymała zaproszenie, czy nie, jest poddawana badaniu.

Profilaktyczne badanie mammograficzne można wykonać w warunkach stacjonarnych lub w mammobusie, który dojeżdża do najodleglejszych zakątków naszego województwa.

W ramach etapu podstawowego programu wykonywane jest badanie mammograficzne – w przypadku prawidłowego wyniku kobieta otrzymuje zaproszenie na ponowne badanie za 2 lata. Jeśli wynik badania jest prawidłowy, a współistnieją czynniki ryzyka określone w programie (rak piersi wśród członków rodziny – u matki, siostry lub córki oraz mutacje w obrębie genów BRCA 1 lub/i BRCA 2) lekarz zaleca ponowne badanie za 12 miesięcy.

W przypadku nieprawidłowego wyniku badania uczestniczki programu kierowane są do etapu pogłębionej diagnostyki, celem dalszej diagnostyki.

Kobiety, u których rozpoznano raka piersi lub inne schorzenia wymagające leczenia specjalistycznego są kierowane (już poza programem) do dalszej diagnostyki lub leczenia do poradni specjalistycznych lub lecznictwa stacjonarnego posiadających umowę z NFZ.  

Celem programu jest między innymi umożliwienie wczesnej identyfikacji ryzyka wad płodu i wczesne rozpoznanie wad płodu. Program skierowany jest do kobiet w ciąży powyżej 35 roku życia lub obciążonych występowaniem chorób genetycznych w rodzinie. W ostatnich latach wzrasta systematycznie średni wiek rodzących, które stanowią 8 - 10 % ogólnej liczby porodów. Powyżej 35 roku życia wzrasta statystycznie istotnie ryzyko wystąpienia patologii płodu, a każdy taki przypadek wymaga weryfikacji za pomocą badań genetycznych.
Określenie ryzyka i wykrycie wad we wczesnym okresie ciąży umożliwia leczenie już w okresie życia płodowego. Pozwala także rodzicom dziecka na przygotowanie się do natychmiastowego wdrożenia specjalistycznej opieki po jego narodzeniu.
W celu uczestnictwa w badaniach wymagane jest skierowanie zawierające informacje o wskazaniach do objęcia programem wraz z opisem nieprawidłowości i dołączonymi wynikami badań potwierdzającymi zasadność skierowania do programu, wystawione przez lekarza prowadzącego ciążę.
Program badań prenatalnych realizowany jest przez placówki medyczne, w których po wykonaniu nieinwazyjnych badań diagnostycznych podejmowana jest decyzja dotycząca dalszego postępowania – w przypadku wskazań medycznych ciężarne kierowane są na badania inwazyjne (po wyrażeniu przez nie zgody na ich wykonanie).
W przypadku konieczności wykonania dalszej diagnostyki niemieszczącej się w ramach programu ciężarne, u których zdiagnozowano nieprawidłowości genetyczne, kierowane są (już poza programem profilaktycznym) do odpowiednich placówek diagnostycznych udzielających świadczeń na podstawie umowy z NFZ.

Badania przesiewowe w kierunku wczesnego wykrywania jaskry można wykonać we wszystkich poradniach okulistycznych, które podpisały umowę z NFZ.

Badania te skierowane są do osób w wieku powyżej 35 roku życia, które nie były diagnozowane w kierunku jaskry w ciągu ostatnich 24 miesięcy, lub u których wcześniej nie zdiagnozowano jaskry.

Po wykonaniu badania lekarz podejmuje decyzję dotyczącą dalszego postępowania. W przypadku prawidłowego wyniku badania – zaleca ponowne zgłoszenie się na badanie po 24 miesiącach. Gdy wynik badania jest nieprawidłowy, lekarz zobowiązany jest skierować pacjenta na dalszą diagnostykę lub leczenie poza programem.

Celem głównym Programu jest: 

• obniżenie o ok. 20 % zachorowalności i umieralności z powodu chorób układu krążenia populacji objętej programem poprzez wczesne wykrywanie redukcję występowania i natężenia czynników ryzyka

oraz 

• zwiększenie wykrywalności i skuteczności leczenia chorób układu krążenia (CHUK), 
• wczesna identyfikacja osób z podwyższonym ryzykiem CHUK, 
• promocja zdrowego stylu życia: niepalenia, prawidłowego odżywiania się, aktywności fizycznej.

Adresatami programu są w szczególności osoby obciążone czynnikami ryzyka (nadciśnienie tętnicze krwi, podwyższone stężenie cholesterolu, nadwaga, palenie tytoniu, nadwaga i otyłość, wiek, płeć męska, obciążenia genetyczne i inne), znajdujące się na liście świadczeniobiorców lekarza Podstawowej Opieki Zdrowotnej. Zatem wszystkie zakłady Podstawowej Opieki Zdrowotnej mają obowiązek jego realizacji. Program jest skierowany do osób będących w wieku 35, 40, 45, 50 i 55 lat w danym roku kalendarzowym, u których dotychczas nie została rozpoznana choroba układu krążenia. Osoby te w ciągu ostatnich 5 lat nie mogły korzystać z badań w ramach programu również u innego świadczeniodawcy.

Lekarz na podstawie wywiadu, pomiarów ciśnienia tętniczego krwi oraz wykonanych badań biochemicznych, podejmuje decyzję dotyczącą: 

• ponownego badania za 5 lat, 
• edukacji zdrowotnej i ponownego badania za 5 lat, 
• pozostawienia pod kontrolą lekarza POZ poza programem, 
• skierowania na leczenie do specjalisty
   

Cel główny Programu:

• zmniejszenie zachorowalności na schorzenia odtytoniowe, w tym ograniczenie zachorowalności, inwalidztwa i umieralności z powodu przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POCHP) poprzez kompleksowe działania edukacyjno-diagnostyczne i terapeutyczne w grupach wysokiego ryzyka.

Program profilaktyki chorób odtytoniowych (w tym POChP) jest realizowany bez skierowania w wybranych placówkach POZ, z którymi ŁOW NFZ zawarło umowę, bez względu na przynależność świadczeniobiorców do list innych lekarzy POZ.

Program ten adresowany jest do osób powyżej 18 roku życia palących papierosy, w szczególności do osób pomiędzy 40 a 65 rokiem życia, które nie miały - w ramach programu profilaktyki POChP - wykonanych badań spirometrycznych w ciągu ostatnich 36 miesięcy, u których nie zdiagnozowano wcześniej przewlekłej obturacyjnej choroby płuc, przewlekłego zapalenia oskrzeli lub rozedmy.

W ramach programu profilaktycznego lekarz zobowiązany jest poinformować pacjenta o skutkach zdrowotnych palenia tytoniu oraz zaplanować terapię odwykową. W uzasadnionych medycznie przypadkach osoba uczestnicząca w programie poddawana jest badaniu spirometrycznemu.

Pacjenci, u których lekarz stwierdzi nieprawidłowości wymagające dalszej diagnostyki i leczenia, kierowani są do poradni specjalistycznej udzielającej świadczeń na podstawie umowy
z ŁOW NFZ.

Głównymi celami Programu są: 

• zmniejszenie wskaźnika zachorowalności na gruźlicę, 
• objęcie wczesną opieką świadczeniobiorców chorych na gruźlicę,
• zmniejszenie wskaźnika śmiertelności na gruźlicę

oraz

• podniesienie świadomości społecznej poprzez edukację zdrowotną, 
• zwiększenie dostępności do świadczeń pielęgniarki środowiskowej oraz poradni specjalistycznych – gruźlicy i chorób płuc.

Gruźlica klasyfikowana jest jako choroba społeczna, związana z warunkami bytowania: życia (mieszkanie, odżywianie), pracy i wypoczynku. Przyczyną rozwoju choroby u zakażonego jest osłabienie sił obronnych organizmu, najczęściej wskutek niedożywienia oraz złych warunków mieszkaniowych.

Do czynników wewnętrznych sprzyjających zachorowaniu na gruźlicę należą: zakażenie HIV, cukrzyca, choroby nowotworowe, choroby krwi, schyłkowa niewydolność nerek, leczenie immunosupresyjne, pylica płuc, leczenie sterydami przez okres dłuższy niż 3 tygodnie w dawce powyżej 15 mg/dobę, szybka utrata masy ciała.

Adresatami Programu są osoby dorosłe będące na liście pielęgniarki POZ, nieposiadające rozpoznanej gruźlicy, które miały bezpośredni kontakt z chorym na gruźlicę, lub u których stwierdza się przynajmniej jedną z następujących okoliczności usposabiających: bezrobocie, bezdomność, niepełnosprawność, obciążenie długotrwałą chorobą, uzależnienie od alkoholu lub narkotyków. Programem objęte są również osoby, które samodzielnie zgłoszą się do gabinetu pielęgniarki POZ.

Program profilaktyki gruźlicy realizowany jest przez pielęgniarkę POZ, która przeprowadza wywiad zdrowotny, wypełnia ankietę oraz przeprowadza edukację zdrowotną świadczeniobiorcy. W przypadku osób z grupy największego ryzyka zachorowania (w ankiecie uzyskali liczbę punktów > 9) pielęgniarka POZ przekazuje pisemną informację lekarzowi POZ, do którego zadeklarowany jest pacjent, o wynikach przeprowadzonej ankiety oraz wskazuje pacjentowi tryb dalszego postępowania, w tym informuje pacjenta o konieczności zgłoszenia się do lekarza POZ celem dalszej oceny stanu zdrowia.

Jeżeli w wyniku badania ankietowego, nie został zakwalifikowany dany świadczeniobiorca
z grupy ryzyka zachorowania na gruźlicę do dalszej diagnostyki (uzyskana w ankiecie liczba punktów < lub = 9) lub w wyniku przeprowadzonej przez lekarza POZ oceny stanu zdrowia nie została rozpoznana u świadczeniobiorcy gruźlica, ponowne badania ankietowe można wykonać nie wcześniej niż po upływie 24 miesięcy od daty ostatniego badania.

Świadczenia określone Programem udzielane są na podstawie pisemnego oświadczenia świadczeniobiorcy, z którego wynika, że w ciągu ostatnich 24 miesięcy nie podlegał badaniu ankietowemu pielęgniarki POZ w Programie profilaktyki gruźlicy (także u innych świadczeniodawców).