Lekarz rodzinny - podstawowa opieka zdrowotna (POZ)

 

Świadczenia POZ udzielane są ubezpieczonym, którzy dokonali wyboru lekarza, pielęgniarki i położnej POZ poprzez złożenie odpowiedniej deklaracji wyboru, a także uczniom objętym opieką pielęgniarki szkolnej.

 

Osoby ubezpieczone w NFZ mają prawo wyboru lekarza, a także pielęgniarki i położnej POZ w poradniach mających podpisaną umowę z oddziałem wojewódzkim NFZ.

 

Ubezpieczony może wybrać tylko jednego lekarza, jedną pielęgniarkę i jedną położną POZ. Przy wyborze nie obowiązuje rejonizacja.

Wybór lekarza, pielęgniarki, położnej POZ może mieć miejsce nie częściej niż dwa razy w ciągu roku kalendarzowego. W przypadku każdej kolejnej zmiany pacjent jest zobowiązany do dokonania opłaty w wysokości 80 zł. Ubezpieczeni nie wnoszą opłat, gdy zmiana wymuszona jest czynnikami od nich niezależnymi.

 

Zmieniając lekarza, pielęgniarkę czy położną POZ, należy pamiętać o przekazaniu swojej dokumentacji medycznej nowemu świadczeniodawcy. Zakład opieki zdrowotnej ma obowiązek udostępnić pacjentowi, jego przedstawicielowi ustawowemu lub osobie upoważnionej dokumentację medyczną w postaci kopii, odpisu lub wyciągu. Za udostępnienie dokumentacji zakład opieki zdrowotnej pobiera opłatę, którą pokrywa pacjent.

 

Placówki POZ działają od poniedziałku do piątku w godzinach 8-18 z wyłączeniem dni ustawowo wolnych od pracy. Porady udzielane są w ambulatorium lub - w przypadkach uzasadnionych wskazaniami medycznymi - w domu pacjenta zgodnie z harmonogramem pracy poradni.

Dodatkowo jednostki POZ są zobowiązane do zapewnienia możliwości uzyskania przez pacjenta świadczeń udzielanych na odległość przy użyciu systemów teleinformatycznych lub systemów łączności, tzw. teleporady

 

Pacjent może rejestrować się do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej osobiście, telefonicznie lub za pośrednictwem osób trzecich.

 

W przypadkach uzasadnionych medycznie świadczenia udzielane są w dniu zgłoszenia. W schorzeniach przewlekłych, w przypadkach stanowiących kontynuację leczenia oraz w sytuacjach, gdy wizyta w poradni nie jest podyktowana koniecznością uzyskania pomocy medycznej (np. wynika z potrzeby powtórzenie leków), świadczenia udzielane są w terminie uzgodnionym z pacjentem.

 

W przypadku nagłego zachorowania lub nagłego pogorszenia stanu zdrowia podczas pobytu poza miejscem zamieszkania (np. na urlopie, w delegacji lub podczas wizyty u rodziny), ubezpieczony ma prawo do bezpłatnych świadczeń zdrowotnych u innego (niż wybrany w deklaracji) świadczeniodawcy POZ mającego podpisaną umowę z NFZ

 


Zakres opieki sprawowanej przez lekarza

 

Pacjentom, którzy złożyli deklarację wyboru lekarza POZ, przysługują m.in.:

 

  • badania i porady lekarskie,

  • bezpłatne badania diagnostyczne - decyzję o skierowaniu pacjenta na badania podejmuje lekarz. Lekarz POZ zobowiązany jest zlecać badania diagnostyczne, które znajdują się w jego kompetencjach, o ile są mu one niezbędne do postawienia diagnozy i leczenia pacjenta. Zlecone badania diagnostyczne pacjenci mogą wykonać bezpłatnie, na podstawie skierowania, jedynie w pracowni lub laboratorium wskazanym przez lekarza POZ. Lekarz POZ może wystawić skierowanie na kolonoskopię i gastroskopię. Pacjenci, którzy uzyskają skierowanie na te badania, mogą wybrać dowolna placówkę medyczną wykonującą ww. badania;

  • transport sanitarny - w razie konieczności przewiezienia pacjenta ( z dysfunkcją narządu ruchu) do szpitala, poradni specjalistycznej lub na badanie diagnostyczne,

  • skierowania na leczenie rehabilitacyjne i uzdrowiskowe w placówkach działających w oparciu o umowę z NFZ. Skierowanie na zabiegi rehabilitacyjne traci ważność, gdy nie zostanie zarejestrowane w placówce realizującej świadczenia rehabilitacyjne w ciągu30 dni od daty wystawienia. Lekarz, wystawiając skierowanie na leczenie uzdrowiskowe, zobowiązany jest dołączyć do niego wyniki następujących badań: badanie ogólne moczu, morfologia krwi, OB, RTG klatki piersiowej oraz EKG (po 60. roku życia oraz w przypadku występowania choroby układu krążenia). Badania te pacjenci wykonują bezpłatnie, na podstawie skierowania, w pracowni lub laboratorium wskazanym przez lekarza kierującego;

  • zabiegów w gabinecie zabiegowym i w domu pacjenta. W gabinecie zabiegowym wykonywane są zabiegi oraz procedury pozostające w kompetencjach lekarza POZ i wymagające jego udziału, związane bezpośrednio z udzielaną poradą lekarską. W sytuacji uzasadnionej stanem zdrowia pacjenta, zabiegi mogą być wykonywane także w domu pacjenta. Jeśli jakieś zlecenie ma wykonać pielęgniarka, lekarz wydaje skierowanie do tej pielęgniarki, do której pacjent jest zadeklarowany. Obowiązuje wzór skierowania określony w załączniku nr 5 do zarządzenia 177/2019/DSOZ Prezesa NFZ z dnia 30 grudnia 2019 r. (z późń.zm.);

  • skierowania do opieki długoterminowej,

  • zlecenia na zakup niektórych przedmiotów ortopedycznych i środków pomocniczych,

  • recepty na leki
    Lekarz POZ może wystawić receptę również na leki zalecone przez innego lekarza ubezpieczenia zdrowotnego (np. specjalistę), o ile posiada pisemną informację od tego lekarza dotyczącą rozpoznania choroby pacjenta i zalecanej farmakoterapii.

  • orzeczenia i zaświadczenia lekarskie wydawane na życzenie ubezpieczonego (jeżeli są one związane z dalszym leczeniem, rehabilitacją, niezdolnością do pracy, kontynuowaniem nauki, uczestnictwem dzieci, uczniów, słuchaczy kształcenia nauczycieli i studentów w zajęciach sportowych i w zorganizowanym wypoczynku, a także jeżeli są wydawane dla celów pomocy społecznej lub uzyskania zasiłku pielęgnacyjnego).

 


Zakres opieki sprawowanej przez pielęgniarkę szkolną

Pielęgniarka szkolna obejmuje profilaktyczną opieką dzieci i młodzież w wieku od 6. do 18./19. roku życia (wg rocznika od klasy 0 do ostatniej klasy szkoły ponadgimnazjalnej).

 

Pielęgniarka szkolna nie zapewnia opieki przez cały czas trwania zajęć lekcyjnych w szkole. Jest obecna w szkolnym gabinecie (a w przypadku jego braku - w poradni POZ) od poniedziałku do piątku w wymiarze czasu proporcjonalnym do liczby uczniów objętych opieką oraz z uwzględnieniem planu lekcji.

 


Programy profilaktyczne realizowane przez lekarza i pielęgniarkę POZ

W poradni POZ pacjenci mogą zostać objęci programem profilaktyki chorób układu krążenia oraz programem profilaktyki gruźlicy.

  • Program profilaktyki chorób układu krążenia skierowany jest do osób w wieku 35, 40, 45, 50 i 55 lat, u których nie została dotychczas rozpoznana choroba układu krążenia i które w ciągu ostatnich pięciu lat nie korzystały ze świadczeń udzielanych w ramach programu (także w innych poradniach).
  • Adresatami programu profilaktyki gruźlicy są osoby dorosłe, u których nie rozpoznano gruźlicy, a które miały bezpośredni kontakt z chorym na gruźlicę lub mają trudne warunki życiowe.

Są to w szczególności:

  • osoby bezrobotne,
  • bezdomne,
  • niepełnosprawne,
  • obciążone długotrwałą chorobą,
  • uzależnione od alkoholu lub narkotyków.

 


Nocna i świąteczna opieka lekarska i pielęgniarska

Po godzinach pracy placówek POZ usługi medyczne zapewniane są w formie nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej.

 

Ze świadczeń nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej należy korzystać w przypadku nagłego zachorowania lub nagłego pogorszenia stanu zdrowia, a także w związku z potrzebą zachowania ciągłości leczenia.

 

Świadczenia te udzielane są od poniedziałku do piątku w godz. 18 - 8 dnia następnego oraz całodobowo w soboty, niedziele i inne dni ustawowo wolne od pracy. W przychodni powinna być wywieszona informacja, która placówka medyczna udziela pacjentom świadczeń nocnej i świątecznej opieki lekarskiej i pielęgniarskiej. Sprawdź na interaktywnej mapie, gdzie otrzymasz pomoc.

 

Informacje powiązane:


Pielęgniarka POZ i pielęgniarka szkolna

 do góry

Pielęgniarka POZ

Pielęgniarka POZ obejmuje kompleksową opieką pacjenta, jego rodzinę i  środowisko oraz wykonuje zabiegi na podstawie skierowań i zleceń od lekarzy pracujących w  ramach umowy z NFZ.

Wykonuje zadania w zakresie:

  • profilaktyki i edukacji,
  • świadczenia pielęgnacyjne,
  • diagnostyczne,
  • lecznicze,
  • rehabilitacyjne.

podstawa prawna: Rozporządzenie Ministra Zdrowia z   dnia 29 listopada 2019 r.   w    sprawie zakresu zadań lekarza, pielęgniarki i położnej podstawowej opieki zdrowotnej (Dz. U. z   2019 r., poz. 2335).

W razie konieczności pobrania materiału do badań diagnostycznych w domu pacjenta, pielęgniarka pobiera je wyłącznie na zlecenie lekarza POZ, do którego zadeklarowany jest pacjent. Lekarz POZ przy zleceniu pielęgniarce POZ pobrania materiału do badań zapewnia pojemniki na materiały do badań oraz pojemnik zbiorczy do transportu probówek, pozostały sprzęt potrzebny do pobrania np. krwi zapewnia pacjentowi pielęgniarka.

podstawa prawna: Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 24 września 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej (Dz. U. z 2019 r., poz. 736 z późn. zm.).

Pielęgniarka posiada także przybory i materiały (bandaże, plastry, gazę - nie leki!) konieczne np. do wykonania opatrunków, pielęgnacji ran i odleżyn.

podstawa prawna: Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 24 września 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej (Dz. U. z 2019 r., poz. 736 z późn. zm.).

Do zadań pielęgniarki należą między innymi:

  • podawanie leków różnymi drogami i technikami zleconymi przez lekarza oraz zgodnie z odrębnymi przepisami, w tym wykonywanie iniekcji dożylnych, podskórnych, śródskórnych oraz wykonywanie wlewów dożylnych. Jeśli konieczne jest robienie zastrzyków, pielęgnacja ran itp. także w soboty i niedziele lub święta, wówczas nasz lekarz POZ lub pielęgniarka POZ zgłasza taką konieczność świadczeniodawcy realizującemu świadczenia nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej na danym terenie (pielęgniarce, która opiekuje się rejonem, w którym mieszka pacjent),
  • zakładanie opatrunków na rany, odleżyny, oparzenia,
  • cewnikowanie pęcherza u kobiet,
  • płukanie pęcherza,
  • wykonywanie wlewów/wlewek doodbytniczych,
  • wykonywanie zabiegów pielęgnacyjno - leczniczych w stomiach, przetokach i ranach trudno gojących się w porozumieniu z lekarzem,
  • zdejmowanie szwów,
  • wykonywanie inhalacji,
  • wykonywanie zabiegów z zastosowaniem ciepła i zimna,
  • stawianie baniek.

podstawa prawnaRozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 29 listopada 2019 r. w sprawie zakresu zadań lekarza, pielęgniarki i położnej podstawowej opieki zdrowotnej (Dz. U. z 2019 r., poz. 2335).

Dni i godziny przyjęć, w tym wizyt domowych, określa harmonogram pracy pielęgniarki, który powinien być dostępny w widocznym miejscu w rejestracji.

W uzasadnionych medycznie przypadkach świadczenia pielęgniarskie udzielane są bezzwłocznie lub w dniu zgłoszenia.

W schorzeniach przewlekłych oraz w pozostałych przypadkach pielęgniarka udziela świadczeń w terminie uzgodnionym z pacjentem.


Pielęgniarka szkolna

Pielęgniarka lub higienistka szkolna sprawuje opiekę nad dziećmi i młodzieżą objętymi obowiązkiem szkolnym i obowiązkiem nauki w miejscu, w którym się uczą i wychowują.

Pod opieką pielęgniarki szkolnej znajdują się uczniowie od klasy zerowej w szkołach podstawowych po ostatnią klasę szkoły ponadgimnazjalnej, do ukończenia przez nich 19. roku życia. 

Dostępność pielęgniarki zależy od liczby uczniów w szkole, np. w szkołach, w których liczba uczniów zawiera się w przedziale 400-499 osób, dopuszcza się dostępność pielęgniarki lub higienistki szkolnej nie mniej niż 3 razy w tygodniu, nie mniej niż 4 godziny dziennie.

Podstawa prawna: Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 24 września 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej (Dz. U. z 2019 r., poz. 736 z późn. zm.).  

 

 

Położna POZ

 do góry

Położna sprawuje kompleksową pielęgnacyjną opiekę położniczą i ginekologiczną nad kobietą oraz opiekę neonatologiczną nad noworodkiem.

 

Opieka nad kobietą w ciąży 

Położna prowadzi także edukację kobiet w ciąży, w tym kobiet w ciąży wysokiego ryzyka, przygotowuje kobiety do porodu, także do porodu rodzinnego.Począwszy od 21. tygodnia ciąży do terminu rozwiązania, położna prowadzi edukację przedporodową z częstotliwością nie większą niż:

  • 1 raz w tygodniu w okresie od 21. do 31. tygodnia ciąży,
  • 2 razy w tygodniu w okresie od 32. tygodnia ciąży do terminu rozwiązania

 

Opieka nad matką i noworodkiem

Po porodzie położna opiekuje się kobietą i noworodkiem do ukończenia drugiego miesiąca życia.

Położna zobowiązana jest do co najmniej 4 a maksymalnie 6 wizyt patronażowych w okresie dwóch miesięcy kalendarzowych, a w przypadku ciąży wysokiego ryzyka z rozpoznanymi wadami rozwojowymi płodu do co najmniej 4 a maksymalnie 9 wizyt patronażowych w okresie dwóch miesięcy kalendarzowych.

Pierwsza wizyta odbywa się w ciągu 48 godzin od powrotu matki z dzieckiem ze szpitala do domu.

podstawa prawna: Zarządzenie nr 177/2019/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z   dnia 30 grudnia 2019 r.   w    sprawie warunków zawarcia i  realizacji umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w  zakresie podstawowej opieki zdrowotnej

  

W ramach wizyt patronażowych położna POZ powinna w szczególności przeprowadzić:

  • postępowanie umożliwiające tworzenie więzi matki z dzieckiem i prawidłowe rozpoczęcie karmienia piersią, pomiary masy i długości ciała, obwodu głowy i klatki piersiowej, profilaktykę zakażeń przedniego odcinka oka,
  • obserwację i ocenę rozwoju fizycznego w zakresie: adaptacji do środowiska zewnętrznego, stanu skóry i błon śluzowych, pępka, wydalin, wydzielin, rozwoju psychoruchowego, funkcjonowania narządów zmysłów,
  • ocenę odruchów noworodka, sposobu oraz technik karmienia,
  • wykrywanie objawów patologicznych,
  • ocenę relacji rodziny z noworodkiem,
  • prowadzenie edukacji zdrowotnej i udzielanie porad w zakresie: pielęgnacji noworodka, karmienia piersią, szczepień ochronnych, badań profilaktycznych, opieki medycznej, socjalnej oraz w zakresie laktacji, kontroli płodności, samokontroli,
  • promowanie zachowań prozdrowotnych rodziców,
  • identyfikowanie czynników ryzyka w rodzinie,
  • formułowanie diagnozy i ustalenie hierarchii podejmowanych działań.

Po zakończeniu wizyt patronażowych położna przekazuje opiekę nad niemowlęciem pielęgniarce podstawowej opieki zdrowotnej.

podstawa prawna: Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 29 listopada 2019 r. w sprawie zakresu zadań lekarza, pielęgniarki i położnej podstawowej opieki zdrowotnej (Dz. U. z 2019 r., poz. 2335).

  

Położna sprawuje opiekę nad kobietą na każdym etapie jej życia – w ciąży, w połogu, w okresie dorastania i menopauzy. W zdrowiu i w chorobie.

 

Opieka położnej nad kobietą po operacji

Położna opiekuje się także kobietami po operacji ginekologicznej lub onkologiczno-ginekologicznej. Skierowanie na podstawie którego położna obejmuje pacjentkę opieką wydaje lekarz z oddziału, na którym była operowana albo karty informacyjnej z leczenia szpitalnego wydanej po operacji ginekologicznej lub onkologiczno-ginekologicznej.

Do obowiązków położnej należą między innymi:

  • podawanie leków różnymi drogami i technikami zleconymi przez lekarza zgodnie z odrębnymi przepisami, w tym wykonywanie iniekcji domięśniowych, dożylnych, śródskórnych oraz wykonywanie wlewów dożylnych,
  • zdejmowanie szwów,
  • cewnikowanie pęcherza moczowego u kobiet, usuwanie cewnika, płukanie pęcherza,
  • wykonywanie wlewów/wlewek doodbytniczych,
  • płukanie pochwy,
  • leczenie i opatrywanie oparzeń, ran, odleżyn we współpracy z pielęgniarką POZ,
  • wykonywanie zabiegów z zastosowaniem ciepła i zimna,
  • ustalanie diety kobiety zgodnie z potrzebami

 

 

Opieka położnej nad kobietą w okresie menopauzy

Menopauza to dla wielu kobiet czas specyficznych dolegliwości ginekologicznych i psychicznych. Do położnej mogą zgłaszać się wszystkie pacjentki, które mają wątpliwości dotyczące samopoczucia i stanu zdrowia w tym okresie. Położna powinna przypominać kobietom o dostępnych dla nich programach profilaktycznych i konieczności profilaktyki nowotworów, badać piersi i uczyć samobadania.

 

Promocja zdrowia i profilaktyka

W zakresie działalności profilaktycznej, oprócz edukacji przedporodowej, do zadań położnej należą:

  • edukacja w zakresie prozdrowotnego stylu życia kobiety,
  • poradnictwo w zakresie higieny odżywiania w okresie połogu,
  • poradnictwo w zakresie pielęgnacji i prawidłowego żywienia noworodka i niemowlęcia do drugiego miesiąca życia,
  • poradnictwo laktacyjne i promowanie karmienia piersią,
  • kształtowanie postaw rodzicielskich,
  • edukacja i udzielanie porad w zakresie powrotu do płodności po porodzie, metod regulacji płodności,
  • profilaktyka chorób ginekologicznych i patologii położniczych,
  • edukacja kobiety we wszystkich okresach życia w zakresie prowadzenia samoobserwacji oraz podejmowania działań w celu wczesnego wykrywania i likwidacji czynników ryzyka nowotworowego - położne powinny przypominać pacjentkom o badaniach profilaktycznych: mammografii i cytologii,
  • edukacja w zakresie zapobiegania zakażeniom HIV oraz chorobom przenoszonym drogą płciową,
  • profilaktyka chorób wieku rozwojowego,
  • edukacja w zakresie szczepień ochronnych.

podstawa prawnaRozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 29 listopada 2019 r. w sprawie zakresu zadań lekarza, pielęgniarki i położnej podstawowej opieki zdrowotnej (Dz. U. z 2019 r., poz. 2335)

 


Transport sanitarny w POZ

Ubezpieczonym w ramach świadczeń podstawowej opieki zdrowotnej przysługuje transport sanitarny, w tym także tzw. transport „daleki". Świadczenia te udzielane są w oparciu o zlecenie wystawione przez lekarza POZ. Transport sanitarny zapewniany jest pacjentom od poniedziałku do piątku w godz. 8-18 z wyjątkiem dni ustawowo wolnych od pracy.

 

Pacjentowi przysługuje przejazd do najbliższego zakładu opieki zdrowotnej udzielającego pomocy we właściwym zakresie i z powrotem. W przypadkach, gdy pacjent musi być przewieziony do placówki, która nie jest najbliższa poradni POZ - koszty transportu wynikające z różnicy odległości pomiędzy świadczeniodawcą najbliższymi docelowym pokrywa ubezpieczony.

 

Transport sanitarny ,,daleki" w POZ przysługuje pacjentom, gdy z przyczyn losowych, niewynikających z ich wyboru, korzystali z leczenia poza granicami kraju - przewóz odbywa się wówczas od granicy kraju do miejsca zamieszkania - lub gdy z przyczyn uzasadnionych wskazaniami medycznymi muszą korzystać ze świadczeń specjalistycznej opieki ambulatoryjnej na terenie innego powiatu.

 

Zgodę na transport „daleki" wydaje dyrektor oddziału wojewódzkiego NFZ na wniosek pacjenta, jego rodziny lub prawnego opiekuna. Wniosek musi być złożony w uzgodnieniu z lekarzem POZ.

 

Dokładny adres i numer telefonu firmy udzielającej świadczeń z zakresu transportu sanitarnego powinien być umieszczony w widocznym miejscu w zakładzie opieki zdrowotnej, w którym pacjent złożył deklarację wyboru lekarza POZ.

 

Informacje powiązane:

 

Stan na dzień: 8 marca 2021 r.

Źródło: Wydział Świadczeń Opieki Zdrowotnej

U lekarza i w szpitalu 

do góry